Phân chia di sản thừa kế theo quy định của pháp luật là một quy trình quan trọng nhằm xác định quyền lợi của các thừa kế trong trường hợp người để lại di sản không lập di chúc hoặc di chúc không hợp lệ. Trong bài viết sau đây, Luật Vạn Bảo sẽ chia sẻ chi tiết hơn về vấn đề này!
Quy định pháp luật về phân chia di sản thừa kế
Theo quy định tại Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015, việc phân chia di sản thừa kế theo pháp luật được thực hiện như sau:
1. Trong trường hợp người thừa kế cùng hàng đã thành thai nhưng chưa sinh ra, cần phải dành lại một phần di sản tương ứng với phần mà các người thừa kế khác được hưởng. Nếu người thừa kế này sinh ra và còn sống, họ sẽ được hưởng phần di sản đó; ngược lại, nếu họ không sống sót đến khi sinh ra, phần di sản sẽ được phân chia cho những người thừa kế còn lại.
2. Những người thừa kế sẽ có quyền yêu cầu phân chia di sản bằng hiện vật. Trong trường hợp không thể chia đều phần di sản bằng hiện vật, các bên có thể thỏa thuận về việc định giá các hiện vật và chọn người nhận hiện vật. Nếu không đạt được thỏa thuận, hiện vật sẽ được bán đi để tiến hành chia sẻ phần giá trị cho những người thừa kế.
Quy định này nhằm đảm bảo quyền lợi của những người thừa kế và thực hiện việc phân chia di sản một cách hợp lý và công bằng..
Người nào có quyền phân chia di sản?
Theo quy định tại Điều 657 Bộ luật Dân sự 2015, những cá nhân có quyền thực hiện việc phân chia di sản thừa kế bao gồm:
- Người phân chia di sản có thể là người được chỉ định quản lý di sản trong di chúc hoặc là người được những người thừa kế đồng thuận cử ra.
- Người phân chia di sản có trách nhiệm thực hiện việc phân chia theo đúng nội dung của di chúc hoặc theo thỏa thuận đã đạt được giữa các thừa kế theo pháp luật.
- Nếu trong di chúc hoặc thỏa thuận giữa những người thừa kế có quy định, người phân chia di sản sẽ được nhận thù lao cho công việc này.
Chỉ những cá nhân đáp ứng các điều kiện nêu trên mới được quyền tham gia vào quá trình phân chia di sản thừa kế, đảm bảo rằng việc thực hiện diễn ra công bằng và hợp lý.
Những phần di sản nào phải chia theo thừa kế pháp luật?
Thừa kế theo pháp luật sẽ được áp dụng đối với những phần di sản sau đây:
- Các phần di sản không được chỉ định trong di chúc của người để lại di sản.
- Những phần di sản liên quan đến các phần trong di chúc đã bị tuyên bố không có hiệu lực pháp luật.
- Các phần di sản liên quan đến người thừa kế theo di chúc nhưng không đủ điều kiện hưởng thừa kế, bao gồm những trường hợp họ đã từ chối nhận di sản, đã qua đời trước hoặc cùng thời điểm với người lập di chúc.
- Phần di sản thuộc về các cơ quan, tổ chức được chỉ định trong di chúc nhưng đã không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế.
Những quy định này được nêu rõ trong Khoản 2 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, nhằm đảm bảo việc phân chia di sản thừa kế diễn ra một cách hợp lý và công bằng trong trường hợp di chúc không thể thực thi hoàn toàn.
Di sản được phân chia theo một số trường hợp cụ thể
Có một số trường hợp cụ thể mà việc thực hiện cần tuân theo các quy định pháp luật. Dưới đây là những điểm chính về hai phương thức phân chia di sản:
Phân chia di sản dựa trên di chúc thừa kế
Khi người để lại di sản đã xác định rõ cách phân chia trong di chúc, việc chia sẻ di sản sẽ diễn ra theo nội dung của di chúc. Theo Điều 659 Bộ Luật Dân sự 2015, nếu di chúc không chỉ định rõ ràng phần di sản của từng người thừa kế, thì phần di sản sẽ được chia đều cho những người được chỉ định.
Ngoài ra, nếu di chúc xác định chia di sản theo hiện vật, người thừa kế sẽ nhận được hiện vật đó cùng với các lợi ích phát sinh từ nó, hoặc phải chịu trách nhiệm về giá trị hiện vật bị giảm sút tại thời điểm phân chia.
Phân chia di sản theo quy định pháp luật
Trong trường hợp người mất không để lại di chúc, hoặc di chúc không hợp pháp, di sản sẽ được phân chia theo quy định pháp luật.
Các tình huống cụ thể bao gồm: Di chúc bị thất lạc hoặc hư hại, những người thừa kế của di chúc đã qua đời trước hoặc cùng thời điểm với người lập di chúc, hoặc các phần di sản không được đề cập trong di chúc.
Căn cứ theo Điều 660 Bộ Luật Dân sự 2015, trong trường hợp này, nếu có người thừa kế chưa sinh ra, cần phải dành một phần di sản cho họ. Các thừa kế có quyền yêu cầu phân chia bằng hiện vật, và nếu không thể thỏa thuận, thì hiện vật sẽ được bán để chia giá trị.
Ngoài hai phương thức chính là phân chia theo di chúc và phân chia theo pháp luật, còn có những văn bản cụ thể mà những người thừa kế có thể sử dụng:
Văn bản thỏa thuận việc phân chia di sản thừa kế: Những người thừa kế theo pháp luật có quyền yêu cầu công chứng Văn bản thỏa thuận việc phân chia di sản thừa kế. Trong văn bản này, người thừa kế có thể quyết định tặng cho toàn bộ hoặc một phần di sản mà mình được hưởng cho những người thừa kế khác. Việc này giúp đảm bảo tính hợp pháp và minh bạch trong các thỏa thuận giữa các bên.
Văn bản khai nhận di sản thừa kế: Trong trường hợp có một người duy nhất được hưởng di sản theo pháp luật, hoặc nếu có nhiều người cùng được hưởng di sản nhưng không thỏa thuận phân chia, họ có quyền yêu cầu công chứng Văn bản khai nhận di sản. Văn bản này xác nhận quyền thừa kế của từng cá nhân và có thể là bước đầu tiên để tiến hành các thủ tục tiếp theo.
Thời hiệu của yêu cầu phân chia di sản
Theo quy định tại Điều 623 thuộc Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu yêu cầu được xác định cụ thể như sau: Người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản trong vòng 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với phần động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế.
Nếu hết thời hạn này mà người thừa kế không thực hiện quyền yêu cầu của mình, di sản sẽ thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó.
Trong trường hợp không có người thừa kế đang quản lý di sản, di sản sẽ được xử lý theo các quy định sau:
- Di sản sẽ thuộc về quyền sở hữu của người đang chiếm hữu, theo Điều 236 Bộ luật Dân sự 2015, tức là người đã chiếm hữu và sử dụng di sản một cách liên tục và công khai.
- Nếu không có người nào đang chiếm hữu di sản, di sản sẽ được chuyển giao cho Nhà nước, theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015.
Hướng dẫn thực hiện thủ tục phân chia di sản thừa kế tại Luật Vạn Bảo
Để thực hiện thủ tục, người thừa kế cần làm theo các bước hướng dẫn dưới đây. Quy trình này nhằm đảm bảo việc nhận thừa kế diễn ra đúng theo quy định của pháp luật.
Bước 1: Chuẩn bị các loại giấy tờ cần thiết
- Phiếu yêu cầu công chứng;
- Giấy tờ chứng minh được mối quan hệ giữa người để lại di sản và người yêu cầu công chứng;
- Giấy chứng tử hoặc tài liệu khác chứng minh việc người để lại di sản đã qua đời;
- Dự thảo Văn bản thỏa thuận hoặc Văn bản khai nhận di sản thừa kế (nếu có);
- Giấy tờ nhân thân của người thừa kế như chứng minh nhân dân, căn cước công dân, hộ chiếu hoặc sổ hộ khẩu, sổ tạm trú;
- Giấy tờ liên quan đến tài sản như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký xe ô tô, v.v.
Sau khi nộp đầy đủ hồ sơ, Công chứng viên sẽ tiến hành kiểm tra tính đầy đủ và hợp lệ của giấy tờ. Nếu hồ sơ hợp lệ, Công chứng viên sẽ tiếp nhận và sau đó ghi vào sổ công chứng. Ngược lại, nếu hồ sơ không đầy đủ, người thừa kế sẽ được thông báo bổ sung tài liệu cần thiết. Nếu không có căn cứ để giải quyết, Công chứng viên sẽ giải thích và từ chối tiếp nhận hồ sơ.
Bước 2: Niêm yết công khai
Việc niêm yết công khai sẽ được thực hiện tại trụ sở của Ủy ban nhân dân cấp xã, phường, thị trấn nơi người để lại di sản cư trú cuối cùng. Nội dung niêm yết bao gồm họ tên người để lại di sản, danh sách người nhận thừa kế, mối quan hệ giữa họ và người để lại di sản, cùng danh mục di sản thừa kế.
Thời gian niêm yết công khai sẽ là 15 ngày. Trong thời gian này, nếu có bất kỳ khiếu nại hoặc tố cáo nào, cơ quan chức năng sẽ xem xét.
Bước 3: Ký công chứng và trả kết quả
Sau khi hết thời gian niêm yết và không có khiếu nại nào được ghi nhận, tổ chức hành nghề công chứng sẽ thực hiện hướng dẫn người thừa kế ký Văn bản khai nhận di sản hoặc Văn bản thỏa thuận về việc phân chia di sản.
Công chứng viên sẽ yêu cầu người thừa kế xuất trình bản chính của các giấy tờ đã nêu ở trên để kiểm tra và đối chiếu trước khi ký xác nhận vào lời chứng và từng trang của văn bản.
Khi hoàn tất hồ sơ, tổ chức hành nghề công chứng sẽ thu phí và thù lao công chứng, đồng thời trả lại bản chính của Văn bản thỏa thuận hoặc Văn bản khai nhận di sản thừa kế hợp pháp cho người thừa kế.
Lời kết
Nếu bạn đang tìm kiếm sự hỗ trợ trong việc phân chia di sản thừa kế hoặc có bất kỳ câu hỏi nào liên quan đến pháp luật, hãy liên hệ với Văn phòng Luật sư Vạn Bảo qua số điện thoại 098.4444.119.
Đội ngũ luật sư chuyên nghiệp, giàu kinh nghiệm của chúng tôi sẵn sàng đồng hành và tư vấn cho bạn, giúp bạn vượt qua mọi khó khăn trong quá trình thực hiện quyền lợi thừa kế của mình.