Chung sống như vợ chồng là cụm từ thường được nhắc đến trong các vụ việc liên quan đến hôn nhân và gia đình. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng đều vi phạm pháp luật. Vậy chung sống như vợ chồng được hiểu như thế nào và khi nào bị coi là vi phạm pháp luật? Hãy cùng Luật Vạn Bảo tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
Chung sống như vợ chồng được hiểu như thế nào?
Để xác định một hành vi có phải là chung sống như vợ chồng hay không, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào các quy định của pháp luật cũng như những dấu hiệu thực tế trong từng vụ việc.
Khái niệm “chung sống như vợ chồng” theo quy định pháp luật
Luật Hôn nhân và Gia đình hiện hành không đưa ra định nghĩa cụ thể về “chung sống như vợ chồng”. Tuy nhiên, theo hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền và thực tiễn xét xử, đây được hiểu là việc nam và nữ tổ chức cuộc sống chung, coi nhau là vợ chồng và cùng thực hiện các quyền, nghĩa vụ như một gia đình mặc dù chưa đăng ký kết hôn hoặc việc chung sống thuộc trường hợp pháp luật không cho phép.
Việc xác định có phải chung sống như vợ chồng hay không không chỉ căn cứ vào việc sống chung một địa chỉ mà còn xem xét nhiều yếu tố khác liên quan đến quá trình chung sống của các bên.
Căn cứ xác định việc chung sống như vợ chồng
Trong thực tế, cơ quan có thẩm quyền có thể căn cứ vào nhiều dấu hiệu để xác định việc chung sống như vợ chồng, bao gồm:
- Hai bên cùng sinh sống và gắn bó với nhau trong một khoảng thời gian nhất định.
- Có sự chăm sóc, hỗ trợ lẫn nhau như vợ chồng.
- Được gia đình, cơ quan, tổ chức hoặc những người xung quanh coi là vợ chồng.
- Có con chung hoặc cùng tạo lập tài sản chung trong quá trình chung sống.
- Có các tài liệu, hình ảnh, lời khai hoặc chứng cứ khác chứng minh việc chung sống như vợ chồng.
Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền sẽ đánh giá tổng hợp các chứng cứ để xác định bản chất của mối quan hệ trong từng trường hợp cụ thể.
Những trường hợp chung sống như vợ chồng bị pháp luật cấm
Không phải mọi trường hợp chung sống như vợ chồng đều bị pháp luật cấm. Chỉ những trường hợp thuộc các hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Hôn nhân và Gia đình mới có thể bị xử lý theo quy định.
Chung sống như vợ chồng khi đang có vợ hoặc chồng
Theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, người đang có vợ hoặc có chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác là hành vi vi phạm chế độ hôn nhân một vợ, một chồng.
Tương tự, người chưa có vợ hoặc chưa có chồng nhưng biết rõ người đang chung sống với mình đã có vợ hoặc có chồng mà vẫn chung sống như vợ chồng thì cũng thuộc trường hợp bị pháp luật nghiêm cấm.
Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả xảy ra, người vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.
Chung sống như vợ chồng giữa những người thuộc trường hợp cấm kết hôn
Pháp luật cũng nghiêm cấm việc chung sống như vợ chồng giữa những người thuộc trường hợp cấm kết hôn theo Luật Hôn nhân và Gia đình.
Ví dụ, việc chung sống như vợ chồng giữa những người có cùng dòng máu về trực hệ, giữa những người có họ trong phạm vi ba đời hoặc các trường hợp khác thuộc diện cấm kết hôn đều không được pháp luật thừa nhận và có thể bị xử lý theo quy định hiện hành.
Chung sống như vợ chồng trái pháp luật bị xử lý như thế nào?
Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả xảy ra, hành vi chung sống như vợ chồng trái pháp luật có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.
Xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi chung sống như vợ chồng trái pháp luật
Người đang có vợ hoặc có chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác; hoặc người chưa có vợ hoặc chưa có chồng nhưng biết rõ người đang chung sống với mình đã có vợ hoặc có chồng vẫn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định hiện hành về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình.
Việc áp dụng hình thức xử phạt sẽ căn cứ vào hành vi cụ thể, hồ sơ vụ việc và quy định pháp luật đang có hiệu lực tại thời điểm xử lý.
Trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự
Không phải mọi trường hợp chung sống như vợ chồng trái pháp luật đều bị xử lý hình sự. Theo Điều 182 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017), người vi phạm chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thuộc một trong các trường hợp như:
- Làm cho quan hệ hôn nhân của một hoặc hai bên dẫn đến ly hôn.
- Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này nhưng vẫn tiếp tục vi phạm.
- Làm cho vợ, chồng hoặc con của một trong hai bên tự sát.
- Đã có quyết định của Tòa án buộc chấm dứt việc chung sống như vợ chồng trái pháp luật nhưng vẫn tiếp tục duy trì quan hệ đó.
Việc truy cứu trách nhiệm hình sự chỉ được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Mức xử phạt theo quy định hiện hành
Đối với trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự, người phạm tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng có thể bị áp dụng các hình phạt quy định tại Điều 182 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017), gồm:
- Phạt cảnh cáo.
- Phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm.
- Phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm đối với trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 182.
- Phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm nếu thuộc các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 182.
Mức xử lý cụ thể sẽ do cơ quan tiến hành tố tụng xem xét căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả thực tế của vụ việc.
Chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn có được pháp luật công nhận không?
Pháp luật Việt Nam phân biệt rõ giữa việc nam, nữ chung sống như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn với hành vi chung sống như vợ chồng vi phạm chế độ một vợ, một chồng. Do đó, không phải mọi trường hợp chung sống như vợ chồng đều bị coi là trái pháp luật.
Quyền, nghĩa vụ của nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng
Theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, nam, nữ đủ điều kiện kết hôn nhưng chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn thì không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng.
Tuy nhiên, các quyền và nghĩa vụ liên quan đến con chung vẫn được pháp luật bảo vệ theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình.
Giải quyết quan hệ tài sản và con chung khi không đăng ký kết hôn
Khi chấm dứt việc chung sống, quan hệ tài sản giữa các bên trước hết được giải quyết theo thỏa thuận.
Trường hợp không thỏa thuận được thì việc giải quyết được thực hiện theo quy định của Bộ luật Dân sự và Điều 16 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của phụ nữ và con.
Một số lưu ý về hành vi chung sống như vợ chồng
Việc xác định hành vi chung sống như vợ chồng có vi phạm pháp luật hay không cần căn cứ vào từng trường hợp cụ thể, điều kiện kết hôn và tình trạng hôn nhân của các bên tại thời điểm phát sinh quan hệ.
Khi nào việc chung sống như vợ chồng không bị coi là vi phạm pháp luật?
Nam, nữ đều chưa có vợ hoặc chưa có chồng, đáp ứng đầy đủ điều kiện kết hôn nhưng chưa đăng ký kết hôn và cùng chung sống với nhau thì không thuộc trường hợp bị xử lý về hành vi vi phạm chế độ một vợ, một chồng.
Tuy nhiên, quan hệ này cũng không được pháp luật công nhận là quan hệ vợ chồng nếu các bên chưa thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn theo quy định.
Những hậu quả pháp lý cần lưu ý khi vi phạm chế độ một vợ, một chồng
Người có hành vi chung sống như vợ chồng trái pháp luật có thể phải đối mặt với nhiều hậu quả pháp lý như bị xử phạt vi phạm hành chính, bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ điều kiện theo Điều 182 Bộ luật Hình sự hoặc phát sinh các tranh chấp liên quan đến ly hôn, quyền nuôi con và tài sản.
Vì vậy, mỗi cá nhân cần tìm hiểu kỹ các quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình trước khi xác lập hoặc duy trì quan hệ chung sống để tránh những rủi ro pháp lý không đáng có.
Dịch vụ tư vấn giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình tại Luật Vạn Bảo
Các vụ việc liên quan đến hành vi chung sống như vợ chồng thường phát sinh nhiều vấn đề pháp lý như xử phạt vi phạm hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự, tranh chấp về con chung, tài sản hoặc giải quyết ly hôn. Việc được luật sư tư vấn kịp thời sẽ giúp khách hàng xác định đúng quy định pháp luật và lựa chọn phương án giải quyết phù hợp.
Luật Vạn Bảo cung cấp các dịch vụ:
- Tư vấn quy định pháp luật về hành vi chung sống như vợ chồng.
- Đánh giá căn cứ xử lý vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
- Hỗ trợ thu thập chứng cứ và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.
- Tư vấn, giải quyết các tranh chấp về hôn nhân, con chung và tài sản theo quy định của pháp luật.
Với đội ngũ luật sư và chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, Luật Vạn Bảo hỗ trợ khách hàng giải quyết vụ việc đúng quy định của pháp luật và bảo vệ tối đa quyền, lợi ích hợp pháp. Liên hệ hotline 0989 289 295 để được tư vấn và hỗ trợ chi tiết.